Συνέντευξη Γιώργου Σύρου εφ΄ όλης της ύλης

Συνέντευξη του Γιώργου Σύρου με αφορμή την έκδοση της «Μαγνησίας» στην Έλενα Νταβλαμάνου

Τι σας ενέπνευσε να γράψετε ένα βιβλίο αφιερωμένο στη Μαγνησία, ποιο ήταν το αρχικό σας όραμα για αυτό;

Τρέφοντας βαθιά αγάπη για τον τόπο μου, σκόπευα ήδη από χρόνια να συγγράψω ένα εκπαιδευτικό βιβλίο, το οποίο θα εξέφραζε μια «ενότητα χρόνου». Δηλαδή να ιχνηλατήσω την τοπική ιστορία από τους μυθικούς χρόνους μέχρι την Απελευθέρωση του 1881, περιλαμβάνοντας αρχαία-μεσαιωνική-νεώτερη ιστορία σε ένα ενιαίο πόνημα. Στόχος δεν ήταν να συγγράψω ένα ακόμη βιβλίο, αλλά να παραδώσω στην μαθητιώσα νεολαία και στους φιλίστορες ένα βιβλίο το οποίο θα παρουσιάζει την ιστορία με ελκυστικό και ενδιαφέροντα τρόπο, με άλλα λόγια μια ιστορία συμπυκνωμένη και εκλαϊκευμένη χωρίς σχολαστικισμούς και περιττές λεπτομέρειες.

Με ποιόν τρόπο, θεωρείτε, ότι επιτυγχάνεται ο σκοπός αυτός;

Μέσω της λεγόμενης οπτικοποιήσεως της Ιστορίας. Στην σύγχρονη ψηφιακή εποχή, κατά την οποία οι ρυθμοί είναι φρενήρεις και ιδιαιτέρως ταχείς, η Ιστορία και κατ΄ επέκταση το βιβλίο δεν εκτιμώνται αρκετά, ούτε και υπάρχει χρόνος για μελέτη πολυσέλιδων διατριβών. Οπότε το στοίχημα ήταν να παρουσιάσω ένα πόνημα, το οποίο,  αν και ακολούθησε απαρεγκλίτως τις ενδεδειγμένες ακαδημαϊκές μεθόδους έρευνας, παρουσιάζει την Ιστορία συμπυκνωμένη μέσω της εικόνας. Λόγου χάρη, προέβημεν στην ψηφιακή ανάπλαση της Δημητριάδος του 293 π.Χ. αλλά και της αρχαίας πόλεως στην Γορίτσα του 350. Επίσης ανασυστήσαμε το ιερό του Παγασαίου Απόλλωνος στον Σωρό, το ιερό του Θαυλίου Διός στις Φερές, ενώ «φέραμε στην ζωή» τον Κωνσταντίνο Μελισσηνό, τον Κωνσταντά, τον Φιλιππίδη, τον Νικόλαο Φιλάρετο κ.α. Με αυτόν τον τρόπο ο αναγνώστης αποκτά μια ενδιαφέρουσα άποψη για την τοπική ιστορία μέσω των οπτικών ερεθισμάτων. Ευελπισθώ, λοιπόν, το βιβλίο να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο τοπικής ιστορίας στην εκπαιδευτική κοινότητα αλλά και ένα όχημα πολιτιστικής και τουριστικής προβολής του Βόλου και της Μαγνησίας γενικώς.

Ποια θεωρείτε ότι είναι τα πιο σημαντικά ιστορικά γεγονότα που διαμόρφωσαν την ταυτότητα της Μαγνησίας;

Ξεκινώντας από τους μυθικούς χρόνους και την Εποχή του Χαλκού, εδώ συντελείται η εθνογένεση των Ελλήνων, η οποία υποδηλώνεται με την ένωση του Έλληνος και της Οθρηίδος. Η δε Αργοναυτική Εκστρατεία έπαιξε αναμφιβόλως καταλυτικό ρόλο στην διαμόρφωση της ταυτότητας, προσδίδοντας στην Μαγνησία μια ένδοξη ναυτική παράδοση, αφού οι Αργοναύτες θεωρούνται οι πρώτοι Έλληνες που εκστρατεύουν στα πέρατα της Ανατολής. Επόμενο ιστορικό γεγονός θεωρώ την ίδρυση της Δημητριάδος το 293 π.Χ. από το μεγαλύτερo brand name των ελληνιστικών ετών, τον Δημήτριο Πολιορκητή. Η Δημητριάς ήταν μια από τις πόλεις/«πέδες» των Μακεδόνων, μια πρωτεύουσα και ναύσταθμος του βασιλείου τους. Η πόλη θα παίξει καθοριστικό ρόλο κατά τον μεσαίωνα στη νέα της θέση, στον λόφο των Αγίων Θεοδώρων. Θα αποτελέσει μαζί με τον Αλμυρό σημαντικούς λιμένες που μνημονεύονται σε μεσαιωνικούς χάρτες (βλ. χάρτη του 1154 του Άραβα Αl Idrisi). Τέλος, καθοριστικής ιστορικής σημασίας είναι η κατάκτηση της περιοχής το 1423 από τους Οθωμανούς, οπότε αρχίζει η διαμόρφωση της νεώτερης ιστορίας του Πηλίου και των οικισμών του.

Υπάρχουν λιγότερο γνωστές πτυχές της ιστορίας της Μαγνησίας που αναδεικνύετε ιδιαίτερα;

Μια τέτοια περίπτωση, που τονίζω μέσα στο βιβλίο, είναι ο ύστερος μεσαίωνας, η μεσαιωνική αίγλη της Μαγνησίας μας. Είναι αλήθεια ότι αυτή η περίοδος ασκεί μια κρυφή γοητεία. Μετά την Πτώση της Πόλεως το 1204 και την Partitio terrarum Imperii Romaniae, στην Μαγνησία εδραιώνονται ονομαστές οικογένειες ευγενών. Το Βελεστίνο υπήχθη στον Γερμανό ιππότη Berthold, οι Φθιώτιδες Θήβες στους Λομβαρδούς Canossa, η περιοχή του Αλμυρού στον Λομβαρδό Guillaume de Larisa, η Σκιάθος και η Σκόπελος στους Bενετούς Ghisi. Ωστόσο η ένδοξη Δημητριάς με την ευρύτερη περιοχή, ήταν μοιραίο να περιέλθει στον Κωνσταντίνο Μελισσηνό του ομώνυμου οίκου του μεσαιωνικού Ελληνισμού. Θέλω να πω ότι η Μαγνησία καθίσταται ένα συναρπαστικό μωσαϊκό αλληλεπιδράσεως βυζαντινών, λομβαρδικών, βενετικών, ακόμη και καταλανικών συμφερόντων.

Αν έπρεπε να συνοψίσετε τη σημασία της Μαγνησίας με μία φράση, ποια θα ήταν αυτή;

Στον πανάρχαιο αυτόν τόπο των Μύθων και των Ηρώων, στον τόπο της Όθρυος των Τιτάνων και του Πηλίου των Κενταύρων που αγκαλιάζεται από τα κρυστάλλινα τιρκουάζ νερά του Αιγαίου, γεννήθηκαν τα ελληνικά φύλα, ξεκίνησαν οι Αργοναύτες, υψώθηκε η πρώτη κυανόλευκη Σημαία.

Oρμώμενη από την σημασία που δίνετε στην ιστορική συνέπεια, ποια η σχέση της Τέχνης με την Ιστορία; Έχει η Τέχνη όρια; Μπορεί να εισδύει στο πεδίο της Ιστορίας;

Ιστορία είναι ό,τι συνέβη στο παρελθόν. Καλό είναι να αποδίδεται αντικειμενικά, όσο αυτό είναι δυνατόν. Ακόμη και η Μυθολογία είναι κομμάτι της Ιστορίας, υπό την έννοια ότι αυτή συνιστά τμήμα της Παραδόσεως και της πολιτιστικών αναζητήσεων ενός λαού, η διαμόρφωση των οποίων χάνεται στην αχλύ του χρόνου. Όταν η Τέχνη εμφιλοχωρεί στο πεδίο της Ιστορίας και της Μυθολογίας, οφείλει να τις σέβεται. Στην Ιστορία δεν χωρούν αφηγήματα, στρεβλώσεις, ιδεολογίες/ιδεοληψίες. Καλό είναι να τηρούνται βασικές αρχές. «Και αν δεν τηρηθούν; Τέχνη είναι...», θα πει κάποιος. Εντάξει ας μην τηρηθούν. Ο εκάστοτε καλλιτέχνης έχει την δυνατότητα ακόμη και να διαστρέφει τα δεδομένα. Απλώς μετά θα μιλούμε για κακή Τέχνη, για κακέκτυπο. Τα όποια «όρια» στην Τέχνη προστατεύουν την ίδια την Τέχνη από παρεκκλίσεις, εκτροπές και εμμονές. Όσο δικαίωμα έχει ένας σκηνοθέτης να απεικονίσει τον Θωρ, τον Ιάσονα, τον Αχιλλέα και την Ωραία Ελένη ως υποσαχάριους, τον Τζέκινς Χαν ως προτεστάντη και τον Μαντέλα ως Εσκιμώο, άλλο τόσο δικαίωμα έχει και το κοινό να τον χαρακτηρίσει αναξιόπιστο, σαλτιμπάγκο και κακοτέχνη που υπηρετεί αφηγήματα και ατζέντες. Είναι αληθές, πάντως, ότι παρατηρείται μια συστηματική προσπάθεια αποδομήσεως αρχετυπικών συμβόλων του δυτικού πολιτισμού, ένας πολιτισμικός πόλεμος ταυτοτήτων, γνωστός ως «κουλτούρα ακυρώσεως».

Κ. Σύρο, είστε ένας άνθρωπος δραστήριος, ενεργός στην δημόσια σφαίρα. Ποια η σχέση σας με την πολιτική;

Με την ευρεία έννοια, κατά τον Αριστοτέλη, ο άνθρωπος είναι ον πολιτικὸν, υπό την έννοια ότι έχει ανάγκη να αποτελεί μέλος κοινωνιών και να αλληλεπιδρά σε αυτές. Όλοι έχουμε καταβολές και παραστάσεις. Είναι οι λεγόμενες «υποβολές», υπόρρητα ερεθίσματα δηλαδή, που αποκτούμε στο διάβα του βίου, τα οποία εκδηλώνονται και αποκρυσταλλώνονται εν ευθέτω χρόνω. Προσωπικώς αγαπώ αξίες που υπερνικούν τον χωροχρόνο, όπως η οικογένεια, η παιδεία, ταυτότητα, η τάξη και το δίκαιο. Είναι αξίες οικουμενικές και διαιώνιες. Υπό την στενή έννοια, ωστόσο, δεν έχω σχέση με την πολιτική. Θα έλεγα ότι η στάση μου απέναντί της χαρακτηρίζεται πλέον από μια κριτική απόσταση, από έντονο σκεπτικισμό. Πιστεύω ακραδάντως ότι οι ιδεολογίες αντιστρατεύονται την ελευθερία σκέψεως, περιχαρακώνουν την επιστημονική έρευνα, συμπιέζουν την τέχνη και διαστρέφουν την αλήθεια. Δεν θα μπορούσα, εννοώ, να είμαι δέσμιος ενός κομματικού πλαισίου ιδεών και δογμάτων. Στον δημόσιο λόγο, βεβαίως, δεν εκλείπουν οι υπεραπλουστευτικές ερμηνείες και τα παρωχημένα μανιχαϊστικά δίπολα (ο πατριωτισμός είναι δεξιά, η κοινωνική αλληλεγγύη αριστερά) που διαιωνίζουν τα πάθη και την πόλωση. Στην σύγχρονη εποχή αυτά έχουν ξεπερασθεί σε μεγάλο βαθμό. Θα έλεγα ότι με καλύπτει η θέση της εκλιπούσης Ελένης Γλύκατζη – Αρβελέρ ότι αλήθειες υπάρχουν και στις δύο παρατάξεις: «από την μεν πρέπει να περάσουν όλα, στην δε φτιάχνουν όλα». Εκείνο που θεωρώ πραγματικά επικίνδυνο είναι ο φανατισμός, ο οποίος συχνά οδηγεί σε αδιέξοδα. Απαντώ, λοιπόν, στην ερώτησή σας. Ουδεμία.